Czy komornik może zająć majątek fundacji rodzinnej?

Stan prawny: 9 listopada 2026 r. · Autor: Konrad Radwan, wspólnik w CREO Kancelaria Prawna

Najważniejsze wnioski w 60 sekund

• Komornik może zająć majątek fundacji rodzinnej za długi fundatora, które powstały przed jej ustanowieniem. Fundacja odpowiada za nie razem z fundatorem do wartości majątku, który wniósł.
• Za długi fundatora powstałe po ustanowieniu fundacji fundacja nie odpowiada. Wyjątkiem są alimenty.
• Przez 5 lat od wniesienia majątku wierzyciel może podważyć to wniesienie skargą pauliańską, jeżeli fundator stał się przez nie niewypłacalny.
• Urząd skarbowy i ZUS mają te same prawa co inni wierzyciele, a sądy w 2026 r. uznawały wniesienie majątku do fundacji w toku kontroli za powód do zabezpieczenia podatku.
• Wierzyciel beneficjenta może zająć wypłaty, które fundacja jest mu winna, ale nie majątek fundacji.
• Kto ma długi już dziś, powinien zacząć od restrukturyzacji, a fundację zakładać dopiero potem.

Czy komornik może zająć majątek fundacji rodzinnej?

Tak, w czterech sytuacjach. Fundacja rodzinna jest osobą prawną, więc za własne długi odpowiada swoim majątkiem, tak jak spółka z o.o. Do tego komornik może sięgnąć po jej majątek za długi fundatora sprzed ustanowienia fundacji, za alimenty fundatora oraz wtedy, gdy sąd uzna wniesienie majątku do fundacji za bezskuteczne wobec wierzyciela.

Poza tymi sytuacjami majątek fundacji jest oddzielony od majątku fundatora i beneficjentów. Wierzyciel, któremu fundator zaczął być winien pieniądze po ustanowieniu fundacji, nie może prowadzić egzekucji z jej majątku tylko dlatego, że to fundator ją założył.

Czy fundacja odpowiada za długi fundatora sprzed jej ustanowienia?

Tak. Fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, w tym za alimenty (art. 8 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej). Solidarnie znaczy, że wierzyciel może żądać zapłaty od fundatora, od fundacji albo od obojga. Tej odpowiedzialności nie można wyłączyć ani ograniczyć bez zgody wierzyciela.

Odpowiedzialność ma jednak górną granicę. Fundacja odpowiada do wartości mienia wniesionego przez fundatora, liczonej według stanu z chwili wniesienia, ale według cen z chwili, w której wierzyciel dostaje pieniądze (art. 9 tej ustawy).

Przykład: fundator wniósł do fundacji mieszkanie warte wtedy 600 tys. zł. Gdy wierzyciel odzyskuje pieniądze kilka lat później, takie samo mieszkanie, w stanie z dnia wniesienia, kosztuje na rynku 800 tys. zł. Fundacja odpowiada wtedy do 800 tys. zł, a nie do 600 tys. zł, bo wzrost cen na rynku podnosi granicę odpowiedzialności. Remont, który fundacja zrobiła już po wniesieniu mieszkania, granicy nie podnosi, bo liczy się stan mieszkania z dnia, w którym fundator je wniósł.

Za datę ustanowienia bezpieczniej przyjąć dzień podpisania aktu założycielskiego u notariusza. Liczy się dzień, w którym powstało zobowiązanie, a nie termin zapłaty. Poręczenie udzielone przed aktem założycielskim jest więc długiem sprzed ustanowienia fundacji, nawet jeżeli bank zażąda zapłaty kilka lat później.

Jak komornik dochodzi do majątku fundacji?

Wierzyciel ma dwie drogi. Pierwsza prowadzi przez wyrok albo inny tytuł egzekucyjny, który wierzyciel ma już przeciwko fundatorowi. Sąd nadaje temu tytułowi klauzulę wykonalności przeciwko fundacji w dwóch sytuacjach (art. 778³ Kodeksu postępowania cywilnego). Najczęściej komornik prowadził już egzekucję z majątku fundatora i nic nie odzyskał. Wierzyciel nie musi jednak czekać na taką próbę, jeżeli od początku widać, że egzekucja z majątku fundatora nic nie da, bo na przykład fundator przekazał wszystko do fundacji, a jego konta i wynagrodzenie są już zajęte przez innych wierzycieli. Z klauzulą wykonalności komornik prowadzi egzekucję z majątku fundacji.

Druga droga wynika z solidarności: wierzyciel może pozwać fundację od razu, bez czekania na egzekucję z majątku fundatora. W obu przypadkach fundacja odpowiada tylko do wartości majątku wniesionego przez fundatora.

Czy fundacja chroni przed urzędem skarbowym i ZUS?

Nie przed zaległościami sprzed jej ustanowienia. Fundacja odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z fundatorem za jego zaległości podatkowe powstałe przed ustanowieniem fundacji, do wartości majątku, który wniósł fundator (art. 117e Ordynacji podatkowej). Ta sama zasada obejmuje składki na ZUS, bo ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych odsyła do tego przepisu.

Urząd skarbowy może też działać wcześniej, zanim zaległość zostanie ustalona. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w prawomocnym wyroku z 12 lutego 2026 r. (I SA/Go 430/25) utrzymał zabezpieczenie podatku na majątku przedsiębiorcy, który w toku postępowań podatkowych wniósł do fundacji rodzinnej udziały w spółce i udział w samochodzie. Sąd uznał, że przeniesienie majątku do fundacji uzasadnia obawę, że podatek nie zostanie zapłacony. Argument o planowaniu sukcesji tego nie zmienił.

Czy fundacja odpowiada za długi powstałe po jej ustanowieniu?

Nie, z jednym wyjątkiem. Za zobowiązania fundatora, które powstały po ustanowieniu fundacji, fundacja nie odpowiada. Wyjątkiem są alimenty: fundacja odpowiada także za obowiązek alimentacyjny fundatora powstały później, a uprawniony może prowadzić egzekucję z jej majątku, gdy egzekucja z majątku fundatora okaże się bezskuteczna (art. 8 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej).

Z tej zasady wynika najważniejsza praktyczna rada: fundację zakłada się wtedy, gdy firma i rodzina nie mają kłopotów. Jak to zrobić krok po kroku, opisuje tekst o tym, jak założyć fundację rodzinną i ile to kosztuje. Majątek wniesiony do fundacji jest oddzielony od ryzyka działalności, którą fundator prowadzi później. Majątek wniesiony wtedy, gdy długi już są, takiej ochrony nie daje.

Czym jest skarga pauliańska i ile lat grozi?

Skarga pauliańska to pozew, w którym wierzyciel żąda uznania czynności dłużnika za bezskuteczną wobec siebie. Wierzyciel może wtedy prowadzić egzekucję z majątku, który dłużnik przeniósł na kogoś innego, tak jakby ten majątek nadal należał do dłużnika (art. 527 Kodeksu cywilnego).

Przy fundacji rodzinnej skarga jest dla wierzyciela łatwiejsza niż zwykle, bo fundacja dostaje majątek nieodpłatnie. Wierzyciel nie musi wtedy wykazywać, że fundacja wiedziała o pokrzywdzeniu (art. 528 k.c.). Musi natomiast wykazać, że przez wniesienie majątku fundator stał się niewypłacalny albo bardziej niewypłacalny niż wcześniej (§ 2 tego samego przepisu).

Skarga pauliańska chroni też przyszłych wierzycieli, jeżeli fundator działał w zamiarze ich pokrzywdzenia (art. 530 k.c.). Wierzyciel ma na nią 5 lat od dnia wniesienia majątku do fundacji (art. 534 k.c.). Po tym terminie skargi pauliańskiej nie można już złożyć. Odpowiedzialność za długi sprzed ustanowienia fundacji trwa jednak dalej, do przedawnienia samego długu.

Czy komornik może zająć wypłaty z fundacji dla beneficjenta?

Tak, ale tylko wypłaty, nie majątek fundacji. Prawa beneficjenta są niezbywalne, lecz jego wierzytelności, czyli należne mu świadczenia, już nie (art. 39 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej). Wierzyciel dziecka fundatora może więc zająć świadczenie, które dziecku należy się od fundacji, tak jak zajmuje się wynagrodzenie albo czynsz.

Mniej zostaje do zajęcia, gdy statut przewiduje świadczenia warunkowe albo zależne od decyzji zarządu. Dopóki warunek się nie spełni, beneficjent nie ma wymagalnej wierzytelności, którą komornik mógłby zająć.

Statut nie powinien jednak służyć do ukrywania dłużnika. WSA w Białymstoku w wyroku z 25 lutego 2026 r. (I SA/Bk 546/25, nieprawomocny) ocenił sytuację, w której przedsiębiorca po wszczęciu kontroli podarował majątek żonie, a żona wniosła go do fundacji, w której beneficjentem był on sam. Sąd utrzymał zabezpieczenie podatku i wskazał, że wierzycielowi przysługuje skarga pauliańska.

Przykład: kiedy komornik sięgnie po majątek fundacji?

Założenia (przykład): przedsiębiorca podpisał akt założycielski fundacji 10 marca 2026 r. i wniósł do niej mieszkanie warte wtedy 600.000 zł. Fundacja płaci co miesiąc świadczenie jego córce.

Mam już długi. Czy fundacja rodzinna mi pomoże?

Nie. Przy długach, które już istnieją, fundacja niczego nie chroni, a wniesienie do niej majątku może wyglądać na ukrywanie go przed wierzycielami. Przedsiębiorca w trudnej sytuacji ma do dyspozycji inne narzędzie: restrukturyzację.

W postępowaniu o zatwierdzenie układu egzekucja zostaje zawieszona od obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego do zakończenia postępowania, a z dniem prawomocnego zatwierdzenia układu egzekucje długów objętych układem są umarzane. Długi spłaca się w ratach ustalonych w układzie, a rozmowy z wierzycielami prowadzi nadzorca układu. Fundację można założyć po wyjściu z długów, kiedy majątek nie jest już potrzebny wierzycielom. Więcej o tym, jak pracujemy przy restrukturyzacji firm.

Z praktyki kancelarii

Klientów, którzy pytają o fundację jako ochronę przed komornikiem, najpierw proszę o pełną listę zobowiązań: kredyty, poręczenia, leasingi, zaległości w urzędzie skarbowym i w ZUS, sprawy sporne. Każda z tych pozycji powstała przed aktem założycielskim, więc fundacja będzie za nią odpowiadać. Dopiero na tej podstawie decydujemy, czy fundacja ma sens teraz, czy dopiero po uporządkowaniu długów.

Drugą rzecz ustalamy przed wniesieniem każdego składnika: czy fundator po wniesieniu zostanie wypłacalny. Do fundacji nie wnosimy całego majątku. Fundator, który zostaje z majątkiem wystarczającym na swoje zobowiązania, nie daje wierzycielom podstawy do skargi pauliańskiej.

Najczęstsze pytania

Czy komornik może zająć dom wniesiony do fundacji rodzinnej?

Może, jeżeli fundator miał długi powstałe przed ustanowieniem fundacji. Wtedy fundacja odpowiada za nie razem z fundatorem do wartości wniesionego domu. Za długi powstałe później komornik domu nie zajmie, chyba że chodzi o alimenty albo wierzyciel wygra skargę pauliańską w ciągu 5 lat od wniesienia domu do fundacji.

Czy fundacja rodzinna chroni przed urzędem skarbowym?

Nie przed zaległościami, które powstały przed ustanowieniem fundacji. Fundacja odpowiada za nie solidarnie z fundatorem do wartości majątku, który wniósł. Tak samo jest ze składkami na ZUS. Wniesienie majątku do fundacji w czasie kontroli albo postępowania podatkowego może dodatkowo skłonić urząd do zabezpieczenia podatku na majątku.

Czy komornik może zająć wypłaty z fundacji dla dziecka?

Może zająć świadczenie, które fundacja jest dziecku winna, tak jak zajmuje wynagrodzenie. Nie może zająć majątku fundacji ani samego statusu beneficjenta. Gdy statut uzależnia świadczenia od warunku albo od decyzji zarządu, do zajęcia jest mniej, bo przed spełnieniem warunku dziecko nie ma jeszcze wymagalnej wierzytelności.

Po ilu latach majątek w fundacji jest bezpieczny?

Skargę pauliańską wierzyciel może złożyć w ciągu 5 lat od wniesienia majątku. Za długi fundatora sprzed ustanowienia fundacji ten termin nie ma znaczenia: fundacja odpowiada za nie, dopóki dług się nie przedawni. Za długi powstałe później fundacja nie odpowiada, poza alimentami.

Czy mogę założyć fundację rodzinną, gdy mam już komornika?

Formalnie tak, ale fundacja nie zatrzyma egzekucji długów, które już istnieją. Odpowiada za nie razem z fundatorem, a wniesienie majątku w trakcie egzekucji łatwo uznać za pokrzywdzenie wierzycieli. W takiej sytuacji najpierw trzeba zająć się długami, np. w postępowaniu restrukturyzacyjnym.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, art. 8, art. 9, art. 34 ust. 1, art. 39 ust. 1
• Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), art. 527–534
• Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468), art. 778³
• Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 622), art. 33, art. 117e
• Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 31
• Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 12 lutego 2026 r., I SA/Go 430/25, prawomocny (CBOSA)
• Wyrok WSA w Białymstoku z 25 lutego 2026 r., I SA/Bk 546/25, nieprawomocny (CBOSA)

O autorze

Konrad Radwan jest założycielem i wspólnikiem zarządzającym CREO Kancelaria Prawna z Krakowa i absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 15 lat praktykuje prawo, a od ponad 18 lat prowadzi własne przedsiębiorstwa. W CREO prowadzi sprawy fundacji rodzinnych: od struktury majątku i statutu po rejestrację. Jego komentarze publikowały „Rzeczpospolita”, Business Insider i Infor.pl.

Chcesz sprawdzić, czy fundacja rodzinna ma sens przy Twoich zobowiązaniach? Zamów konsultację (300 zł, możliwe raty 0%) albo przeczytaj, jak pracujemy przy fundacjach rodzinnych.

Materiał informacyjny według stanu prawnego na dzień 9 listopada 2026 r. Nie stanowi porady prawnej ani podatkowej.